Rak płaskonabłonkowy skóry (SCC) – objawy, leczenie i rokowania

Rak kolczystokomórkowy skóry (SCC) to drugi najczęściej występujący nowotwór złośliwy tej tkanki – odpowiada za około 15–20% wszystkich przypadków raka skóry. Choć kojarzony głównie z osobami starszymi, coraz częściej dotyka też młodych. W przeciwieństwie do powszechniejszego raka podstawnokomórkowego (BCC), SCC rozwija się szybciej oraz częściej nacieka okoliczne tkanki skutkując przerzutami. To nowotwór, którego nie wolno lekceważyć – naucz się go rozpoznawać, by reagować w porę!

Czym jest rak kolczystokomórkowy skóry i gdzie występuje?

Rak kolczystokomórkowy skóry rozwija się z komórek warstwy kolczystej naskórka. Najczęściej pojawia się w miejscach narażonych na długotrwałe działanie promieniowania UV, ale może wystąpić praktycznie na każdej części ciała, a nawet na błonach śluzowych. Typowe lokalizacje raka kolczystokomórkowego:

• Twarz (najczęściej dolna warga i nos)
• Małżowiny uszne
• Skóra głowy (u osób dotkniętych łysieniem)
• Grzbiety dłoni
• Dekolt

Rak ten może rozwinąć się samoistnie, ale częściej pojawia się na podłożu przewlekłych uszkodzeń skóry, takich jak:

• Blizny po oparzeniach
• Niegojące się owrzodzenia
• Zmiany popromienne
• Przewlekłe stany zapalne skóry

Czynniki ryzyka raka płaskonabłonkowego skóry – jak je ograniczyć?

Choć niektórych czynników ryzyka raka kolczystokomórkowego skóry nie da się całkowicie wyeliminować, wiele z nich można skutecznie ograniczyć – co istotnie zmniejsza szanse na rozwój choroby. Szczególną uwagę powinny zachować osoby narażone na:

• Długotrwałą ekspozycję na promieniowanie UV – zarówno naturalne promieniowanie słoneczne, jak i sztuczne źródła, zwłaszcza solarium. To najważniejszy czynnik środowiskowy.
• Jasną skórę, oczy i włosy – osoby o jasnej karnacji mają mniej melaniny, która chroni przed uszkodzeniami wywołanymi przez UV.
• Częste lub ciężkie oparzenia słoneczne – zwłaszcza te z dzieciństwa, które zwiększają ryzyko zachorowania w dorosłości.
• Podeszły wiek – SCC występuje najczęściej u osób powyżej 60. roku życia.
• Przewlekłe zmiany skórne – takie jak blizny po oparzeniach, przewlekłe owrzodzenia, stany zapalne skóry, rogowacenie słoneczne.
• Obniżoną odporność – np. u pacjentów po przeszczepach narządów, z chorobami autoimmunologicznymi lub leczonych immunosupresyjnie.
• Kontakt z substancjami rakotwórczymi – zwłaszcza arsenem, smołą węglową, olejami przemysłowymi i innymi czynnikami chemicznymi.
• Promieniowanie jonizujące – np. powtarzające się ekspozycje na RTG w celach diagnostycznych lub zawodowych.
• Zespoły genetyczne – np. zespół Gorlina-Goltza lub albinizm, które znacznie zwiększają wrażliwość skóry na UV.

Nie możemy cofnąć czasu ani zmienić koloru skóry, ale możemy unikać słońca w godzinach szczytu, zrezygnować z solarium i chronić się codziennie filtrem UV. To proste działania, które realnie zmniejszają ryzyko nowotworów – w tym raka kolczystokomórkowego.

Objawy raka kolczystokomórkowego skóry – na co zwracać uwagę?

Na początku choroba może wyglądać całkiem niegroźnie – jak sucha, czerwona plamka albo niewielki guzek. Nie sprawia bólu, dlatego łatwo ją przeoczyć lub zlekceważyć. Niestety, z czasem zmiana zaczyna się powiększać, może krwawić, boleć lub nie chce się goić. To znak, że sytuacja staje się poważna. W miarę rozwoju raka kolczystokomórkowego zmiana może przyjmować coraz bardziej niepokojący wygląd, na przykład:

• Płaskie owrzodzenie otoczone twardym, nacieczonym brzegiem, często pokryte strupem.
• Stwardniały, owrzodziały guzek, który może łatwo krwawić, nawet przy niewielkim dotyku.
• Wybujała, grzybiasto-brodawkowata narośl – o nieregularnej powierzchni i szybkim wzroście.
• Zmiana przypominająca bliznę lub przewlekłe owrzodzenie – zwłaszcza w miejscu dawnego urazu lub blizny.

W bardziej zaawansowanym stadium mogą pojawić się dodatkowe objawy:

• Ból w obrębie zmiany.
• Świąd lub pieczenie skóry.
• Nawracające krwawienia lub sączenie się treści surowiczej.
• Postępujące zniszczenie skóry oraz głębiej położonych tkanek.

SCC ma potencjał do głębokiego naciekania, może powodować deformacje anatomiczne i dawać przerzuty – przede wszystkim do okolicznych węzłów chłonnych, a w rzadszych przypadkach także do narządów wewnętrznych.

Rogowiak kolczystokomórkowy a rak kolczystokomórkowy – czy to to samo?

Rogowiak kolczystokomórkowy i rak kolczystokomórkowy to dwie różne zmiany skórne, chociaż wyglądają podobnie i rozwijają się z tych samych komórek naskórka. Rogowiak to zazwyczaj łagodny guz, który rośnie szybko, ma stożkowaty kształt i często w jego centrum widać twardy, rogowy czop przypominający mały „kolec”. Czasem może on samoistnie zniknąć. Rak kolczystokomórkowy natomiast to nowotwór złośliwy – rośnie bardziej agresywnie i może dawać przerzuty. Choć rogowiak zwykle nie jest niebezpieczny, lekarze często traktują go ostrożnie, ponieważ zdarza się, że zaczyna zachowywać się jak rak albo z czasem się w niego przekształca. Dlatego najczęściej usuwa się go chirurgicznie i bada pod mikroskopem, by mieć pewność, z jakim typem zmiany mamy do czynienia.

Diagnostyka nowotworu skóry - rak płaskonabłonkowy

Rozpoznanie raka kolczystokomórkowego skóry opiera się przede wszystkim na dokładnym badaniu zmiany skórnej. Lekarz wykonuje dermatoskopię, czyli ocenę zmiany w dużym powiększeniu przy użyciu specjalnego narzędzia – dermatoskopu. Pozwala to na analizę struktury zmiany i ocenę, czy może mieć charakter nowotworowy. Kolejnym krokiem jest biopsja, czyli pobranie fragmentu zmiany do badania histopatologicznego. To właśnie ten test pozwala z dużą pewnością potwierdzić rozpoznanie, określić typ raka i jego stopień zaawansowania. Oba badania są krótkie, bezpieczne i nie wymagają specjalnego przygotowania, a ich szybkie wykonanie pozwala wdrożyć odpowiednie leczenie.

Jak przebiega leczenie raka płaskonabłonkowego?

Leczenie dobiera się indywidualnie – zależy ono od rodzaju, wielkości, lokalizacji oraz stadium zaawansowania nowotworu. Najczęściej stosowane metody to:

• Chirurgiczne usunięcie zmiany z marginesem zdrowej skóry - to podstawowa i najskuteczniejsza forma leczenia.
• Radioterapia - stosowana najczęściej u osób starszych lub gdy operacja nie jest możliwa.
• Krioterapia, laseroterapia, elektrokoagulacja - wykorzystywane w przypadku niewielkich, powierzchownych zmian.
• Leczenie miejscowe - stosowane w wybranych przypadkach poprzez kremy zawierające imikwimod lub 5-fluorouracyl.
• Chirurgia mikrograficzna Mohsa - zalecana szczególnie wtedy, gdy zmiana występuje w trudnym miejscu lub gdy guz jest rozległy.
• Immunoterapia i leczenie celowane - opcja dla chorych z zaawansowanym rakiem, który dał przerzuty.

Po zakończeniu leczenia bardzo ważna jest regularna kontrola skóry i węzłów chłonnych – nawet po skutecznej terapii mogą wystąpić nawroty.

Rokowania przy diagnozie raka płaskonabłonkowego skóry

Rokowanie przy raku kolczystokomórkowym skóry jest dobre, jeśli nowotwór zostanie wcześnie wykryty i prawidłowo leczony – wyleczalność sięga nawet 90%. W przypadku przerzutów do węzłów chłonnych rokowanie pogarsza się, a 5-letnie przeżycie wynosi wtedy 40–50%. Nawroty miejscowe występują u 5–30% pacjentów. Ważne jest, by nie bagatelizować żadnej zmiany skórnej, która nie goi się przez kilka tygodni. Szybka konsultacja z dermatologiem może uratować zdrowie, a nawet życie.

Źródła:

• https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/skora/epidemiologia
• Roky A. H., & współautorzy. (2025). Overview of skin cancer types and prevalence rates across continents: a 2000–2024 literature review.