Nerwiak nerwu słuchowego - przyczyny, objawy i leczenie

Czy wiesz, że za szumem w uchu i zawrotami głowy może kryć się coś więcej niż zmęczenie? Za tymi pozornie drobnymi objawami może stać nerwiak nerwu słuchowego. Choć to łagodny nowotwór, to pozostawiony bez kontroli potrafi rosnąć, powodując trwałe uszkodzenia w mózgu. Dlatego wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie jest istotne, by uniknąć poważnych powikłań.

Nerwiak nerwu słuchowego - co to jest?

Nerwiak nerwu słuchowego to rodzaj łagodnego nowotworu obwodowego układu nerwowego, znanego także jako schwannoma przedsionkowa. Rozwija się on na głównym nerwie prowadzącym z ucha wewnętrznego do mózgu – przedsionkowo-ślimakowym, którego odgałęzienia mają bezpośredni wpływ na słuch i równowagę.  Nowotwór ten rozwija się zwykle powoli przez wiele lat i nie daje przerzutów do innych części ciała. Powstaje z komórek Schwanna, które pokrywają nerw i pełnią funkcję ochronną oraz wspierającą wobec innych komórek nerwowych.  Nerwiaki nerwu przedsionkowo-ślimakowego zwykle (ok. 95%) występują jednostronnie, czyli dotyczą jednego ucha. Stanowią około 8% guzów wewnątrzczaszkowych u dorosłych. Zapadalność szacuje się na 1 przypadek na 100 000 osób rocznie, a liczba diagnoz rośnie wraz z coraz powszechniejszym wykonywaniem badań obrazowych, które umożliwiają wykrycie małych, bezobjawowych zmian. Najczęściej są rozpoznawane u osób w wieku 30–60 lat. 

Co to jest nerw 8?

Nerw to struktura zbudowana z włókien nerwowych, które przewodzą impulsy elektryczne pomiędzy mózgiem, rdzeniem kręgowym a resztą ciała. Dzięki nerwom odbieramy bodźce zmysłowe, poruszamy mięśniami i kontrolujemy wiele procesów życiowych. W ciele człowieka występują zarówno nerwy czaszkowe, jak i nerwy obwodowe. Jednym z nich jest właśnie nerw przedsionkowo-ślimakowy (nerw 8), który przekazuje informacje o dźwiękach i równowadze.

Czy nerwiak nerwu słuchowego jest niebezpieczny?

Wiele nerwiaków nerwu słuchowego nie powiększa się, a jeśli rosną, to zazwyczaj bardzo powoli. Nie niszczą one tkanek, tak jak guzy złośliwe, jednak mogą powodować objawy wynikające z ucisku na otaczające struktury. Rosnący nerwiak może uciskać nerwy odpowiedzialne za czucie i mimikę twarzy, a w przypadku większych guzów także nerwy biorące udział w połykaniu, mówieniu i ruchu gałek ocznych. Nawet stabilny guz może pogarszać słuch i wpływać na równowagę. 

Nerwiak nerwu słuchowego - przyczyny

W większości przypadków dokładna przyczyna powstawania tego guza nie jest znana. U części chorych jego rozwój wiąże się ze zmianą w genie zlokalizowanym na chromosomie 22. Gen ten koduje białko supresorowe nowotworów, które kontroluje rozrost komórek Schwanna. Uszkodzenie lub utrata tego genu może prowadzić do niekontrolowanego wzrostu komórek i powstania nerwiaka. W rzadkich przypadkach mutacja jest związana z chorobą genetyczną – schwannomatozą związaną z NF2. Osoby z NF2 zwykle mają guzy na nerwach słuchu i równowagi po obu stronach głowy (obustronne nerwiaki) oraz mogą rozwijać inne guzy nerwów obwodowych lub ośrodkowego układu nerwowego. Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia choroby zalicza się:

• Palenie papierosów
• Padaczkę rozpoznaną co najmniej 10 lat wcześniej
• W przypadku kobiet – urodzenie dziecka

Nie wykazano natomiast związku nerwiaka z występowaniem innych nowotworów, przebytymi mechanicznymi urazami głowy ani tzw. urazami akustycznymi (narażeniem na hałas).

Nerwiak nerwu słuchowego - objawy

Symptomy nerwiaka nerwu przedsionkowo-ślimakowego często rozwijają się powoli i mogą pozostać niezauważone przez wiele lat. Wynikają głównie z ucisku guza na nerwy odpowiedzialne za słuch i równowagę. W miarę wzrostu zmiany objawy mogą dotknąć również nerw twarzowy, nerw trójdzielny, naczynia krwionośne oraz inne struktury mózgowe. Wraz z powiększaniem się guza objawy stają się wyraźniejsze i bardziej uciążliwe. Najczęstsze objawy obejmują:

• Pogorszenie słuchu – zwykle narastający stopniowo w ciągu miesięcy lub lat, rzadziej nagły. W większości przypadków dotyczy tylko jednego ucha lub jest znacznie silniejszy po jednej stronie
• Szumy uszne  w uchu po stronie guza
• Uczucie pełności lub zatkania ucha
• Zaburzenia równowagi lub poczucie niestabilności
• Zawroty głowy 
• Drętwienie twarzy oraz – rzadziej – osłabienie lub niedowład mięśni twarzy

Objawy dużych guzów mogą dodatkowo obejmować:

• Uporczywe bóle głowy
• Podwójne lub niewyraźne widzenie (przemijające lub stałe)
• Ból, drętwienie lub osłabienie jednej strony twarzy
• Zaburzenia koordynacji ruchów kończyn (ataksja) po jednej stronie ciała
• Zmiany barwy głosu
• Trudności w połykaniu (dysfagia)

W rzadkich, zaawansowanych przypadkach nerwiak może osiągnąć rozmiary prowadzące do ucisku pnia mózgu, co stanowi stan zagrożenia życia. Objawy nerwiaka nerwu słuchowego mogą być zbliżone do innych schorzeń ucha wewnętrznego i nerwu przedsionkowego. W diagnostyce szczególne znaczenie ma odróżnienie ich od zapalenia nerwu przedsionkowego.

Zapalenie nerwu przedsionkowego a nerwiak nerwu słuchowego - objawy

Przyczyną zapalenia nerwu przedsionkowego jest najczęściej infekcja wirusowa, która uszkadza nerw przedsionkowy.  Objawy obejmują:

• Nagłe i silne zawroty głowy
• Nudności
• Wymioty 
• Zaburzenia równowagi

Objawy zwykle ustępują samoistnie, a z czasem funkcja nerwu wraca do normy. Co istotne, nie występuje przy tym pogorszenie słuchu ani inne objawy neurologiczne, tak jak w przypadku nerwiaka. 

Guzek przy uchu od strony twarzy - czy to coś poważnego?

Niektórzy pacjenci opisują pierwsze objawy nerwiaka jako uczucie lub obecność guzka przy uchu od strony twarzy. Taki objaw nie zawsze oznacza nowotwór – często może to być powiększony węzeł chłonny lub inna łagodna zmiana. Jednak jeśli guzkowi towarzyszy pogorszenie słuchu, szumy uszne, drętwienie lub inne z wyżej wymienionych dolegliwości, to, warto skonsultować się z lekarzem.

Nerwiak nerwu słuchowego - diagnostyka

W przypadku utrzymujących się lub niepokojących objawów, należy zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Nerwiaki nerwu przedsionkowo-ślimakowego bywają trudne do rozpoznania, ponieważ ich symptomy mogą być podobne do objawów innych chorób ucha wewnętrznego.  Proces diagnostyczny zazwyczaj obejmuje:

1. Wywiad lekarski i badanie fizykalne – lekarz pyta o objawy, czas ich trwania i ich nasilenie, a następnie przeprowadza badanie laryngologiczne oraz neurologiczne.
2. Badania słuchu – m.in. audiometria tonalna w celu oceny stopnia i rodzaju ubytku słuchu oraz określenia, czy problem wynika z uszkodzenia nerwu.
3. Dodatkowe testy specjalistyczne – w razie potrzeby wykonuje się badanie słuchowych potencjałów wywołanych pnia mózgu (ABR) i electronystagmografia (ENG) lub inne badania równowagi.
4. Badania obrazowe – Największe znaczenie ma rezonans magnetyczny z kontrastem, który pozwala uwidocznić nawet bardzo małe guzy i dokładnie określić ich położenie oraz wielkość. W niektórych przypadkach wykonuje się również tomografię komputerową.

Część nerwiaków wykrywa się przypadkowo podczas rezonansu magnetycznego wykonywanego z innego powodu – wtedy zmiana jest często na bardzo wczesnym, bezobjawowym etapie. Wczesne wykrycie guza ma duże znaczenie dla wyboru najkorzystniejszej metody leczenia.

 Jak szybko rośnie nerwiak?

Większość nerwiaków rośnie powoli, a niektóre zmiany w ogóle nie wykazują wzrostu. - Z mojego doświadczenia wynika, że tylko około 30% nerwiaków rośnie w ciągu 4 lat od rozpoznania. Co więcej, jeśli guz się powiększa, to średnio jedynie o 1,2–1,9 mm rocznie. Dlatego w wielu przypadkach możemy spokojnie postawić na obserwację i regularne kontrole, zamiast od razu sięgać po leczenie inwazyjne. -

Nerwiak nerwu słuchowego – leczenie

Leczenie nerwiaka dobierane jest indywidualnie, aby zachować słuch, funkcję nerwu twarzowego i jakość życia pacjenta.

1. Chirurgia – usunięcie guza To najskuteczniejsza metoda leczenia. Pozwala całkowicie usunąć guz, poprawia równowagę i zmniejsza objawy takie jak drętwienie twarzy. Utraconego słuchu nie można odzyskać, jednak w wielu przypadkach udaje się zachować jego pozostałą część.
2. Radiochirurgia stereotaktyczna Polega na precyzyjnym skierowaniu promieniowania w guz, co zatrzymuje lub spowalnia jego wzrost, jednocześnie chroniąc zdrowe tkanki. Najczęściej stosuje się ją u dorosłych pacjentów z mniejszymi guzami.
3. Obserwacja W przypadku bardzo małych guzów, które nie dają objawów, lekarz może zalecić regularne monitorowanie za pomocą badań obrazowych, najczęściej rezonansu magnetycznego. Takie postępowanie wybiera się zwykle u pacjentów starszych lub z innymi poważnymi chorobami.

Ile trwa operacja usunięcia nerwiaka?

Czas trwania operacji usunięcia nerwiaka zależy od wielu czynników, w tym od  lokalizacji, wielkości oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Operacje neurochirurgiczne mogą trwać od kilku do kilkunastu godzin, jednak w przypadku mniejszych nerwiaków lub zastosowania nowoczesnych metod, takich jak nóż gamma, czas trwania zabiegu może być znacznie krótszy, trwając od 20 minut do dwóch godzin. 

Nerwiak nerwu słuchowego  – powikłania

Nieleczony, rosnący nerwiak w rzadkich przypadkach może doprowadzić do groźnych powikłań, takich jak gromadzenie się płynu w mózgu oraz ucisk na móżdżek i pień mózgu, co stanowi zagrożenie życia.

Nerwiak nerwu słuchowego - rokowania  

Rokowania są zwykle bardzo dobre. Pięcioletnie wskaźniki przeżycia po zabiegu osiągają około 95–97 %. W większości przypadków po całkowitym usunięciu guza ryzyko jego ponownego pojawienia się jest minimalne (poniżej 3–5 %). Choć nerwiak nerwu słuchowego rozwija się zwykle powoli, może istotnie wpływać na komfort życia. Świadomość pierwszych objawów i regularne badania pozwalają wykryć guz na wczesnym etapie, gdy możliwości leczenia są największe. Warto pamiętać, że szybka diagnostyka to klucz do zachowania słuchu i równowagi.

Źródła: 

• Ministerstwo Zdrowia / Choroby Rzadkie. (2026). Nerwiak osłonkowy przedsionkowy (vestibular schwannoma). Choroby Rzadkie.
• Wiercińska, M. (2024). Nerwiak nerwu słuchowego (przedsionkowo-ślimakowego). Medycyna Praktyczna – Pacjent.
• National Cancer Institute. (2024). Definition of vestibular schwannoma. NCI Dictionary of Cancer Terms.